Vào ngày 22 tháng 10 năm 2026, Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh Châu Âu (European Centre for Disease Prevention and Control_ECDC) đang theo dõi chặt chẽ tình hình sau khi các cơ quan chức năng y tế Pháp thông báo về trường hợp nhiễm virus Shamonda (SHAV) ở người đầu tiên được ghi nhận từ trước đến nay. Trước đó, loại virus này chỉ được biết là gây nhiễm ở động vật. ECDC đang phối hợp với các cơ quan chức năng Pháp và các đối tác châu Âu để điều tra những tác động tiềm tàng của trường hợp nhiễm bệnh ở người này đối với sức khỏe cộng đồng. Đến nay, đây là trường hợp nhiễm bệnh duy nhất được ghi nhận ở người và trên bệnh nhân đang được điều trị một bệnh lý nghiêm trọng khiến người này dễ bị nhiễm trùng và gặp biến chứng hơn so với dân số nói chung.
Bệnh nhân đã tử vong vào đầu tháng 10/2026, các cuộc điều tra nhằm xác định liệu virus có phải là nguyên nhân trực tiếp hoặc có góp phần dẫn đến cái chết của bệnh nhân hay không, cũng như tìm hiểu con đường lây nhiễm vẫn đang được tiến hành. Trường hợp nhiễm bệnh ở người này xảy ra sau khi SHAV lần đầu tiên được phát hiện ở động vật nuôi tại Châu Âu vào mùa hè năm 2026. Ở động vật, các dấu hiệu lâm sàng được ghi nhận từ tháng 6 và virus được xác định vào cuối tháng 7/2026. Kể từ đó, SHAV đã được phát hiện ở động vật nuôi tại Áo, Bỉ, Pháp, Đức, Ireland, Ý, Liechtenstein, Luxembourg, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Thụy Sĩ, cũng như tại Jersey. Trước đây, SHAV cũng đã được phát hiện ở động vật tại các quốc gia ngoài Châu Âu.
SHAV thường lây lan giữa các động vật thông qua vết đốt của các loài muỗi dĩn (Culicoides) mang virus. Tuy nhiên, loài muỗi dĩn cụ thể tham gia truyền virus trong trường hợp này vẫn chưa được xác định. Tại Châu Âu, muỗi dĩn hút máu thường hoạt động mạnh nhất từ mùa xuân đến mùa thu, với đặc điểm hoạt động theo mùa khác nhau tùy thuộc vào loài, địa điểm và điều kiện thời tiết. Do nhiệt độ đang giảm, hoạt động của phần lớn các loài muỗi dĩn hút máu tại Châu Âu đang suy giảm. ECDC đang theo dõi sát diễn biến tình hình, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Châu Âu và Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA), là cơ quan phụ trách các vấn đề về sức khỏe động vật và an toàn thực phẩm trên toàn Liên minh Châu Âu (EU).
Culicoides là tên khoa học của một giống côn trùng nhỏ thuộc họ Dĩn (Ceratopogonidae), thường được gọi là dĩn, bọ mát, hoặc muỗi vằn/muỗi mắt (biting midges). Nhóm các dĩn này có đặc điểm chính, kích thước rất nhỏ, chỉ dài khoảng từ 1-3 mm, gần như khó nhìn thấy bằng mắt thường, thường sinh sống ở những nơi râm rạp, ẩm thấp, gần ao hồ, sông nước, hoặc khu vực có nhiều lá cây mục nát, mùn đất; chúng có tập tính rằng chỉ có con dĩn cái mới hút máu người hoặc súc vật để phát triển trứng; chúng có thể đốt cả ban ngày lẫn ban đêm. Vòi của dĩn khá ngắn nên không xuyên qua được quần áo, thường đốt ở các vùng da hở như mặt, cổ, tay chân.
Dĩn gây tổn thương da thông qua vết đốt của dĩn, thường gây sưng tấy, ngứa dữ dội, có thể dẫn đến nhiễm trùng da hoặc viêm da dị ứng (chẳng hạn như bệnh ngứa do muỗi đốt hay Sweet Itch ở ngựa). Một số loài trong giống Culicoides có khả năng đóng vai trò là vật trung gian truyền các loại virus hoặc ký sinh trùng gây bệnh cho động vật và con người (như virus Oropouche, virus Shamonda, hoặc giun chỉ).
Liên minh Châu Âu đã xây dựng một hệ thống hạ tầng y tế công cộng vững chắc và ECDC tiếp tục phối hợp với tất cả quốc gia thành viên nhằm tăng cường công tác lập kế hoạch ứng phó. Trung tâm cũng đang làm việc với Phòng xét nghiệm Tham chiếu của EU có liên quan để nâng cao năng lực xét nghiệm và hỗ trợ thêm cho các quốc gia thành viên trong việc phát hiện những trường hợp có khả năng nhiễm bệnh khác.
Virus Shamonda được phát hiện ở người lần đầu tiên tại Pháp
Các cuộc điều tra đang được tiến hành để xác định liệu virus thường có trong gia súc có phải là nguyên nhân gây ra cái chết của người đàn ông hay không. Virus này thường ảnh hưởng đến gia súc như bò, cừu và dê, lần đầu tiên được phát hiện ở vật nuôi tại châu Âu vào mùa hè. Do virus Shamonda được phát hiện ở người lần đầu tiên tại Pháp, các cuộc điều tra đang được tiến hành để xác định liệu virus thường có trong gia súc có phải là nguyên nhân gây ra cái chết của người đàn ông hay không.
Người đàn ông ở Pháp đã trở thành người đầu tiên được biết đến nhiễm virus Shamonda, và các cuộc điều tra đang được tiến hành để tìm hiểu xem liệu virus này có góp phần gây ra cái chết của ông hay không. Virus Shamonda là một loại Bunyavirus và lây lan qua vết cắn của muỗi vằn bị nhiễm bệnh. Theo Cơ quan Y tế và An toàn Thực phẩm Áo, ở các loài động vật như bò, cừu và dê, nó có thể gây tiêu chảy, chán ăn và giảm sản lượng sữa, cũng như sảy thai và dị tật bẩm sinh ở bê, cừu non và dê con mới sinh.
Tại Thụy Sĩ và Đức, sự hiện diện của vật chất di truyền của virus Shamonda cũng đã được ghi nhận trong não của những con ngựa chết vì các triệu chứng thần kinh. Virus này trước đây đã được tìm thấy ở động vật nuôi trong trang trại bên ngoài châu Âu, nhưng lần đầu tiên được phát hiện ở gia súc trên lục địa này vào mùa hè. Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật châu Âu (ECDC) cho biết bệnh nhân ở Pháp là trường hợp nhiễm bệnh ở người đầu tiên được xác nhận. Thông báo cũng lưu ý rằng ông ấy đã bị bệnh nặng và có hệ miễn dịch suy yếu, điều đó có nghĩa là chưa rõ liệu virus có đóng vai trò trong cái chết của ông ấy vào tháng này hay không. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Âu (ECDC) cho biết: các cuộc điều tra về việc liệu virus có gây ra hoặc góp phần vào cái chết của bệnh nhân hay không và cách thức lây nhiễm vẫn đang được tiến hành.
Giáo sư Tom Solomon, giám đốc Viện Nghiên cứu đại dịch tại Đại học Liverpool, cho biết nguy cơ đối với công chúng nói chung dường như rất thấp. Virus Shamonda đã lưu hành trong động vật, đặc biệt là gia súc, nhưng cũng có cả cừu, dê, ngựa và lạc đà không bướu, trong nhiều năm, tuy nhiên đây là trường hợp nhiễm bệnh ở người đầu tiên được ghi nhận. Điều này cho thấy việc lây truyền sang người là cực kỳ hiếm gặp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điều chưa biết, ông nói rằng chúng ta không biết liệu người khỏe mạnh có thể bị nhiễm bệnh mà không phát triển triệu chứng hay không, virus này thường gây ra những triệu chứng gì, hoặc tần suất gây bệnh nghiêm trọng của nó là bao nhiêu.
Các nhà chức trách Pháp tin rằng các biến chứng thần kinh ở bệnh nhân này rất có thể liên quan đến nhiễm trùng, mặc dù các cuộc điều tra vẫn đang tiếp tục. Điều này rõ ràng là đáng lo ngại, nhưng một trường hợp ngoại lệ không nhất thiết có nghĩa là virus này gây ra mối đe dọa đáng kể cho toàn bộ cộng đồng. Tiến sĩ Ben Brennan từ trung tâm nghiên cứu virus thuộc MRC-Đại học Glasgow cho biết hiện chưa có bằng chứng về sự lây truyền bền vững giữa người với người. Mặc dù phát hiện này cần được điều tra khoa học sâu hơn và giám sát liên tục, nhưng hiện tại nó không cho thấy mối đe dọa đáng kể nào đối với sức khỏe cộng đồng ở Anh.
Đối với hầu hết mọi người, không có lý do gì để thay đổi các hoạt động thường ngày hoặc thực hiện thêm các biện pháp phòng ngừa.
+ Bệnh nhân nhiễm bệnh, với hệ miễn dịch yếu, sau đó đã tử vong;
+ Tổ chức Y tế Thế giới của Liên Hợp Quốc và nhà chức trách châu Âu đang theo dõi vụ việc;
+ TCYTTG cho biết điều này khó có thể dẫn đến sự lây lan rộng hơn;
+ Lần đầu tiên được phát hiện ở gia súc Châu Âu trong năm nay;
+ Trường hợp đầu tiên được ghi nhận ở Nigeria vào những năm 1960.
Qua vụ việc tại Pháp đã báo cáo trường hợp nhiễm virus Shamonda đầu tiên ở người, loại virus thường được tìm thấy ở gia súc, ở một bệnh nhân nhập viện đã tử vong, mặc dù các nhà chức trách cho biết không có nguy cơ nào đối với dân số nói chung. Chính phủ cho biết trong một tuyên bố rằng người ta nghi ngờ nạn nhân đã bị một loại muỗi mang virus cắn ở miền Đông nước Pháp, nơi virus này đã lây lan giữa các loài động vật vào mùa xuân và mùa hè năm nay.
Một quan chức Bộ Y tế Pháp cho biết người đàn ông này đã được nhập viện ở Lyon vì một căn bệnh nghiêm trọng khác không liên quan đến vụ việc, ông 60 tuổi và sống ở Lyon. TCYTTG của Liên Hợp quốc cho biết họ đang liên hệ với chính quyền Pháp về đợt bùng phát dịch bệnh này. Dựa trên thông tin và kiến thức hiện tại về sự lây truyền của các loại virus có liên quan chặt chẽ, đây là một trường hợp nhiễm bệnh ở người riêng lẻ và hiện tại khó có khả năng dẫn đến lây lan rộng hơn, TCYTTG có trụ sở tại Geneva, cơ quan điều phối các phản ứng đối với các vấn đề và tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng quốc tế, cho biết. Rõ ràng đây là một trường hợp chưa từng có tiền lệ về mặt khoa học và virus học. Nó có liên quan đến hệ miễn dịch suy yếu nghiêm trọng của người đàn ông này - Gregory Emery, người đứng đầu cơ quan y tế Pháp, nói với các phóng viên.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Severely ill patient in France becomes first ever human infected with Shamonda virus.
2. Shamonda virus detected in human for first time in France. https://www.theguardian.com/world/2026/ Shamonda-virus-detected-in-human-first-time-france.
3. France reports first human case of livestock virus Shamonda after patient dies. https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/france-reports-first-human-shamonda-virus-case-2026-10-22/.
TS.BS. Huỳnh Hồng Quang
Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn