Với tỷ lệ cao các ấn phẩm khoa học hiện đại có sự tham gia của các đồng tác giả quốc tế và các sáng kiến quan trọng từ các chuyên gia hai bên sẽ giúp cho gắn kết trong hợp tác nghiên cứu khoa học và thúc đẩy khâu chăm sóc sức khỏe nhân loại. Hợp tác “xuyên biên giới” thúc đẩy “sự xuất sắc” trong khoa học và tăng cường quan hệ ngoại giao, kết hợp quân dân y thông qua nghiên cứu.
Các khía cạnh quan trọng của Hợp tác Khoa học Quốc tế
Về tầm quan trọng, hợp tác Quốc tế giải quyết các cuộc khủng hoảng toàn cầu, cho phép tiếp cận các thiết bị chuyên dụng, nâng cao chất lượng nghiên cứu và tăng tỷ lệ trích dẫn;
- Về hình thức hợp tác, các hoạt động bao gồm từ trao đổi nhà nghiên cứu, cán bộ, sinh viên sau đại học và hội nghị, hội thảo Quốc tế đến xây dựng cơ sở hạ tầng quy mô lớn như hỗ trợ thiết lập các Trung tâm Đáp ứng khẩn cấp các bệnh truyền nhiễm hay đào tạo dài hạn và ngắn hạn tại Việt Nam hoặc nước bạn;
- Về các lĩnh vực trọng tâm: Các dự án lớn thường tập trung vào khoa học quy mô lớn, thực hiện trên diện rộng, các lĩnh vực nghiên cứu thường bao gồm nghiên cứu y sinh học, kháng thuốc sốt rét, kháng thuốc hống ký sinh trùng, giám sát bệnh truyền nhiễm, giám sát người mang ký sinh trùng không triệu chứng, thay đổi cơ cấu bệnh tật dưới tác động của biến đổi khí hậu; nghiên cứu về y sinh học phân tử, các chỉ điểm phân tử, các đa dạng di truyền của vi sinh vật, tập trung vào các nhóm ký sinh trùng và đơn bào;
- Về động lực và giá trị Khoa học: Sự hợp tác trong nghiên cứu khoa học Y sinh học nói chung và lĩnh vực ký sinh trùng và côn trùng truyền bệnh nói riêng, được thúc đẩy bởi nhu cầu giải quyết các vấn đề bệnh truyền nhiễm đang hiện hành, bệnh đang nổi và tái nổi và các bệnh lây truyền từ động vật sang người và việc hợp tác quốc tế đóng vai trò như một hình thức "ngoại giao khoa học" để tăng cường quan hệ quốc tế và nâng cao vị thế các bên trên trường Quốc tế về hoạt động khoa học công nghệ.
Khoa học vốn dĩ mang tính quốc tế. Các nhà nghiên cứu và các viện nghiên cứu hợp tác với nhau xuyên biên giới quốc gia và một tỷ lệ lớn các ấn phẩm khoa học có đồng tác giả đến từ các quốc gia khác nhau. Duy trì một “hệ sinh thái nghiên cứu quốc tế” hoạt động hiệu quả là một trọng tâm quan trọng đối với chính sách khoa học (Science is inherently international. Researchers and research institutions co-operate with each other across national borders and a high proportion of scientific publications include co-authors from different countries. Maintaining a well-functioning international research ecosystem is an important focus for science policy, .. )
Nghiên cứu khoa học ngày càng mang tính toàn cầu hóa, với các nhà nghiên cứu và các tổ chức hợp tác xuyên biên giới để giải quyết những thách thức phức tạp và mở rộng ranh giới tri thức. Bài báo này khám phá động lực của sự hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, xem xét những thành công, thách thức và cơ hội mà nó mang lại cho sự tiến bộ của khoa học. Thành công của sự hợp tác quốc tế rất đa dạng, từ việc tập hợp các chuyên môn và nguồn lực đa dạng đến việc tạo ra các ý tưởng và giải pháp đổi mới. Những nỗ lực hợp tác đã dẫn đến những khám phá đột phá, đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu và nâng cao tác động tổng thể của các hoạt động khoa học. Bài báo nêu bật các ví dụ điển hình về sự hợp tác quốc tế thành công trong nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau, cho thấy những kết quả tích cực phát sinh khi các nhà nghiên cứu từ các nền tảng khác nhau cùng hợp tác. Tuy nhiên, sự hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học cũng không phải không có thách thức. Bài báo đi sâu vào các vấn đề như khác biệt văn hóa, rào cản giao tiếp và sự phức tạp của việc phối hợp các hoạt động nghiên cứu trên nhiều múi giờ. Ngoài ra, bài báo cũng xem xét những cạm bẫy tiềm tàng liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, sự phân bổ lợi ích không đồng đều và nguy cơ bị bóc lột trong khuôn khổ hợp tác. Mặc dù gặp phải những thách thức này, bài báo lập luận rằng sự hợp tác quốc tế mở ra những cơ hội đáng kể cho cộng đồng khoa học. Việc chia sẻ dữ liệu, nguồn lực và phương pháp luận thúc đẩy một cách tiếp cận toàn diện và bao quát hơn đối với nghiên cứu. Việc trao đổi quan điểm và ý tưởng nuôi dưỡng một môi trường trí tuệ phong phú, thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới liên ngành. Bài báo cũng khám phá vai trò của hợp tác quốc tế trong việc giải quyết các thách thức toàn cầu, chẳng hạn như biến đổi khí hậu, bệnh truyền nhiễm và phát triển bền vững. Để khai thác tối đa tiềm năng của hợp tác quốc tế, bài báo đề xuất các chiến lược để vượt qua các thách thức, bao gồm việc phát triển các giao thức tiêu chuẩn hóa, thiết lập các kênh liên lạc hiệu quả và thúc đẩy quan hệ đối tác bình đẳng. Vai trò của chính phủ, các cơ quan tài trợ và các tổ chức quốc tế trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho các sáng kiến hợp tác cũng được thảo luận. Tóm lại, bài báo này cung cấp một cái nhìn tổng quan toàn diện về hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, nhấn mạnh những thành công, thách thức và những cơ hội to lớn mà nó mang lại cho sự tiến bộ khoa học. Bằng cách hiểu và giải quyết những phức tạp liên quan, cộng đồng khoa học có thể tối đa hóa tác động tích cực của các nỗ lực hợp tác, cuối cùng góp phần tạo ra một bức tranh nghiên cứu toàn cầu kết nối hơn và dựa trên tri thức.
Trong 10 năm qua, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn (IMPE-QN) đã chuyển mình mạnh mẽ từ mở rộng hợp tác quốc tế sang làm chủ các nghiên cứu chuyên sâu, thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm và tham gia tích cực vào mạng lưới khoa học khu vực. Hợp tác quốc tế không chỉ là cầu nối tri thức mà đã trở thành đòn bẩy chiến lược, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, kiểm soát dịch bệnh và khẳng định vị thế của Viện trên bản đồ y tế dự phòng.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và gia tăng các nguy cơ bệnh truyền nhiễm, hợp tác quốc tế đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với hệ thống y tế dự phòng nói chung và lĩnh vực phòng chống sốt rét, ký sinh trùng, côn trùng nói riêng. Việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm, nguồn lực và các tiến bộ khoa học kỹ thuật giữa các quốc gia đã trở thành yếu tố then chốt nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống dịch bệnh, hướng tới mục tiêu bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân một cách bền vững.
Trong suốt một thập kỷ qua, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn (IMPE-QN) đã không ngừng đẩy mạnh và mở rộng các hoạt động hợp tác quốc tế với nhiều tổ chức, viện nghiên cứu, trường đại học uy tín trên thế giới. Các hoạt động hợp tác được triển khai ngày càng bài bản, đi vào chiều sâu, gắn chặt với nhiệm vụ chuyên môn của Viện và yêu cầu thực tiễn của công tác phòng chống dịch bệnh tại Việt Nam và khu vực.
Bài viết nhằm tổng kết, đánh giá những kết quả nổi bật trong 10 năm công tác hợp tác quốc tế của Viện, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm và định hướng phát triển trong giai đoạn tiếp theo.
Định hướng và nguyên tắc hợp tác quốc tế
Công tác hợp tác quốc tế của Viện luôn được triển khai trên cơ sở bám sát đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước, phù hợp với chiến lược phát triển ngành y tế và các chương trình mục tiêu quốc gia về y tế dự phòng.
Viện xác định rõ định hướng: hợp tác quốc tế phải thiết thực, hiệu quả và bền vững, lấy nâng cao năng lực chuyên môn, nghiên cứu khoa học và chất lượng nguồn nhân lực làm trọng tâm. Các hoạt động hợp tác được lựa chọn và triển khai phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Viện, đáp ứng nhu cầu thực tế của công tác phòng chống sốt rét, bệnh ký sinh trùng và côn trùng truyền bệnh.
Bên cạnh đó, Viện chú trọng nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, chủ động hội nhập nhưng vẫn đảm bảo lợi ích quốc gia, đồng thời tăng cường vai trò, vị thế của Việt Nam trong các diễn đàn, mạng lưới hợp tác khu vực và quốc tế.Các hoạt động hợp tác với các đối tác quốc tế đến ký kết biên bản ghi nhớ với các trường đại học nước ngoài là minh chứng rõ nét cho định hướng hội nhập chủ động, bài bản và lâu dài của Viện.
Lãnh đạo và cán bộ Viện chụp ảnh lưu niệm cùng lãnh đạo Trường Đại học Quy Nhơn, Đại học Paris 7 (Pháp) và Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, đến thăm và khảo sát nhằm tìm hiểu năng lực nghiên cứu, điều kiện khám, chữa bệnh phục vụ xây dựng Đề án thành lập khoa Y Dược thuộc Trường Đại học Quy Nhơn năm 2016.
Lãnh đạo và cán bộ Viện chụp ảnh lưu niệm cùng TS. Angela Prat, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, và các đồng nghiệp, nhân chuyến đánh giá giữa kỳ chương trình sốt rét tại Việt Nam năm 2022.
Năm 2022, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn và Trung tâm Phát triển Nguồn nhân lực ngành Công nghệ Y sinh Brain Korea 21 (BK21FOUR, Trường Đại học Y - Đại học Quốc gia Gyeongsang (GNU), Hàn Quốc ký kết Biên bản ghi nhớ trong lĩnh vực hợp tác nghiên cứu về các Bệnh Truyền nhiễm nhiệt đới, trong đó có bệnh sốt rét và các bệnh ký sinh trùng ở Việt Nam.
Mở rộng và phát triển mạng lưới đối tác quốc tế
Hợp tác với các tổ chức quốc tế
Viện duy trì hợp tác chặt chẽ, hiệu quả với các tổ chức quốc tế, đặc biệt là Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Thông qua các chương trình và hoạt động kỹ thuật, WHO đã phối hợp với Viện trong đánh giá tình hình sốt rét, xây dựng chiến lược can thiệp, tăng cường giám sát dịch tễ và hỗ trợ kỹ thuật, góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống và tiến tới loại trừ sốt rét. Đồng thời, trên nền tảng hợp tác lâu dài trong lĩnh vực bệnh ký sinh trùng, hai bên tiếp tục mở rộng các hoạt động nghiên cứu, giám sát và can thiệp đối với các bệnh ký sinh trùng trọng điểm, phù hợp với định hướng kiểm soát bệnh nhiệt đới bị lãng quên trong khu vực.
Viện đã tham gia triển khai Dự án “Sáng kiến khu vực ngăn chặn và loại trừ sốt rét kháng thuốc Artemisinin” do Quỹ Toàn cầu phòng chống AIDS, Lao và Sốt rét tài trợ, qua đó góp phần giảm mắc và tử vong do sốt rét, tiến tới mục tiêu loại trừ sốt rét trên phạm vi toàn quốc vào năm 2030. Đồng thời, dự án cũng đóng góp tích cực vào việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững tại Việt Nam thông qua duy trì kiểm soát hiệu quả bệnh sốt rét và ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch.
Song song đó, hợp tác với Clinton Health Access Initiative (CHAI) giữ vai trò then chốt trong nâng cao năng lực triển khai Chiến lược quốc gia về phòng, chống và loại trừ sốt rét, thông qua củng cố hệ thống giám sát, tối ưu hóa sử dụng số liệu, nâng cao hiệu quả quản lý ca bệnh, tăng cường phối hợp giữa các tuyến và hỗ trợ xây dựng, cập nhật các hướng dẫn chuyên môn cho các khu vực tiến tới loại trừ và phòng ngừa nguy cơ sốt rét quay trở lại.
Bên cạnh đó, sự phối hợp với Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) tại Việt Nam, Đơn vị Nghiên cứu Mahidol Oxford (MORU) tại Thái Lan đã góp phần quan trọng trong việc tăng cường năng lực nghiên cứu, đặc biệt trong lĩnh vực sinh học phân tử và giám sát ký sinh trùng kháng thuốc, đồng thời giúp Viện chủ động ứng phó với những thách thức mới như sự gia tăng của P. malariae tại khu vực Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng.
Các chuyến làm việc, đánh giá dự án và hoạt động của chuyên gia quốc tế tại Viện đã góp phần khẳng định rõ vai trò và vị thế của Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn trong mạng lưới hợp tác khu vực và quốc tế.
Đoàn chuyên gia Tổ chức Clinton Health Access Initiative (CHAI) đã đến thăm và làm việc với Viện năm 2016. Kết quả viếng thăm và làm việc của đoàn chuyên gia đã mở ra tiền đề hợp tác nghiên cứu khoa học giữa Viện và đối tác CHAI trong những năm tiếp theo.
Đoàn chuyên gia Dự án “Ứng dụng nguyên lý PHEOC trong loại trừ sốt rét tại Việt Nam” làm việc tại Viện năm 2022 nhằm tìm hiểu hoạt động phòng, chống sốt rét khu vực miền Trung - Tây Nguyên, trao đổi về mô hình đội đáp ứng nhanh và hệ thống báo cáo eCDS-MMS, với sự tham gia của các tổ chức quốc tế như Bill & Melinda Gates Foundation, PSI, CHAI và PATH.
Đoàn đánh giá độc lập của Ủy ban Điều hành Dự án “Sáng kiến khu vực ngăn chặn và loại trừ sốt rét kháng thuốc Artemisinin” do Quỹ Toàn cầu phòng chống AIDS, Lao và Sốt rét tài trợ làm việc tại Viện năm 2024
Trong bối cảnh tiến gần mục tiêu loại trừ sốt rét, sự gia tăng chưa từng có của P. malariae tại Việt Nam và khu vực Tiểu vùng Sông Mê Kông mở rộng (GMS) có nguy cơ làm chậm tiến độ hoặc ảnh hưởng đến các thành quả đã đạt được. Sự hỗ trợ về sáng kiến, chuyên môn kỹ thuật (đặc biệt sinh học phân tử) và nguồn lực từ các đối tác quốc tế là động lực quan trọng góp phần duy trì và thúc đẩy nỗ lực loại trừ sốt rét tại Việt Nam.Ảnh: Các chuyên gia từ Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) tại Việt Nam, Đơn vị Nghiên cứu Mahidol Oxford (MORU) tại Thái Lan và Tổ chức Clinton Health Access Initiative (CHAI) làm việc tại Viện năm 2024.
Lãnh đạo Viện chụp hình lưu niệm với chuyên gia bệnh nhiệt đới bị lãng quên (NTDs) của Tổ chức Y tế thế giới tại Phòng khám chuyên khoa Viện năm 2025. Chuyến làm việc tập trung vào các bệnh do sán lá và sán dây truyền qua thực phẩm (Fasciola spp., Opisthorchis spp., Taenia spp.) đang ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe khu vực miền Trung-Tây Nguyên.
(Còn nữa) --> Tiếp theo Phần 2
Tác giả: PGS.TS.BS. Hồ Văn Hoàng, TS.BS. Huỳnh Hồng Quang,
TS. Hồ Đắc Thoàn, ThS.Huỳnh Thị An Khang