ĐỊNH HƯỚNG & KHUYẾN NGHỊ TƯƠNG LAI
Việc phát triển một mạng lưới giám sát toàn cầu an toàn, dùng chung & thông minh cho các bệnh truyền nhiễm mới đòi hỏi những thay đổi về cấu trúc, công nghệ & quản trị. Từ kinh nghiệm với các đại dịch trong quá khứ, cần có những thay đổi để thu hẹp khoảng cách & thúc đẩy sự hợp tác giữa các quốc gia.
Hình 19. Sơ đồ cây quyết định hướng dẫn các nhà hoạch định chính sách từ mối nguy hiểm đến chiến lược giám sát được khuyến nghị
Tăng cường giám sát gen theo thời gian thực
Việc tích hợp giám sát hệ gen với các dạng dữ liệu khác là cần thiết ngay lập tức. Sự tích hợp này cho phép theo dõi nhanh chóng sự tiến hóa mầm bệnh, sự xuất hiện của tình trạng kháng thuốc kháng sinh & sự bùng phát của dịch bệnh. Sự phân bổ không đồng đều quyền truy cập giải trình tự trên toàn thế giới đang khiến các hệ thống cảnh báo sớm hoạt động hiệu quả ở các nước thu nhập thấp & trung bình trở nên khó khăn hơn. Bằng cách thiết lập cả các con đường giải trình tự phi tập trung & chuyển dữ liệu dựa trên đám mây, mục tiêu dân chủ hóa hệ gen mầm bệnh có thể đạt được.
Việc đào tạo về tin sinh học & dịch tễ học hệ gen cho các nhà khoa học địa phương & nhân viên YTCC là rất quan trọng. Hướng dẫn trong sơ đồ đơn giản hóa cách các quan chức YTCC có thể kết hợp các đặc điểm của mối đe dọa mới nổi với chiến lược giám sát phù hợp nhất, dựa trên một số yếu tố như sự quen thuộc với mầm bệnh, cơ sở hạ tầng & khả năng truy cập kỹ thuật số.
Thiết lập quản trị y tế kỹ thuật số toàn cầu
Do trí tuệ nhân tạo (AI) & các công cụ kỹ thuật số đang được sử dụng nhanh chóng trong ứng phó & dự báo dịch bệnh, các hệ thống quản trị chính thức hiện có là cần thiết. Chúng bao gồm các vấn đề về quyền riêng tư, trách nhiệm giải trình trong thuật toán & các quy tắc đạo đức. TCYTTG & các tổ chức tương tự cần được trao quyền & hỗ trợ cần thiết để giám sát các tiêu chuẩn đã được thống nhất & giúp các quốc gia hợp tác về vấn đề sức khỏe. Nguyên tắc quản trị kỹ thuật số có thể được bổ sung vào một Hiệp ước quốc tế hoặc Quy định Y tế Quốc tế được cập nhật để hỗ trợ đổi mới và quyền lợi.
Khuyến khích chia sẻ dữ liệu minh bạch & công bằng
Cộng đồng y tế toàn cầu cần sử dụng các biện pháp khuyến khích tài chính để thúc đẩy việc chia sẻ dữ liệu thay vì tích trữ chúng. Các hành động đó bao gồm hệ thống tín dụng, thỏa thuận chính thức về chia sẻ dữ liệu & hệ thống đảm bảo các nước đang phát triển được tiếp cận bình đẳng với các công cụ quan trọng liên quan đến vaccine, chẩn đoán & điều trị. Tính nhất quán trong các tiêu chuẩn và API khuyến khích các hệ thống giao tiếp dễ dàng giữa các nước, tổ chức.
Đầu tư bền vững vào việc xây dựng năng lực
Một cách tiếp cận bền vững bao gồm việc liên tục xây dựng hệ thống giám sát ở những nơi có rủi ro cao nhất. Việc xây dựng năng lực cần được định nghĩa lại từ viện trợ phát triển thành một khía cạnh quan trọng của an ninh toàn cầu. Một hệ thống tài chính bền vững cần mang lại sự ổn định, linh hoạt & trách nhiệm giải trình cao để hỗ trợ cơ sở hạ tầng, thúc đẩy phát triển lực lượng lao động & tăng cường quan hệ đối tác khu vực. Xây dựng lòng tin giữa các bên liên quan & các nhóm cộng đồng có thể thúc đẩy khả năng tự lực cao hơn trong các nỗ lực giám sát.
Các nội dung đánh giá này đã phân tích chi tiết cách thức thực hiện giám sát nâng cao các bệnh truyền nhiễm trên toàn cầu, xem xét các hệ thống, quy tắc & cách thức chia sẻ & tích hợp dữ liệu. Mặc dù GOARN, GISRS của TCYTTG & các nền tảng bao gồm ProMED & HealthMap đã làm tốt việc phát hiện các đợt bùng phát dịch bệnh, nhưng tác động tổng thể của chúng bị giảm đáng kể do tính chất rời rạc của các nỗ lực kiểm soát dịch bệnh, sự bất bình đẳng & việc liên tục không tuân thủ các hướng dẫn & hiệp ước quan trọng như Quy định Y tế Quốc tế năm 2005.
Các vấn đề đang diễn ra như thiếu khả năng tiếp cận phòng thí nghiệm ở một số nơi, dữ liệu không dễ dàng được chia sẻ giữa các hệ thống & sự do dự của chính phủ hoặc tổ chức trong việc tiết lộ dữ liệu liên quan đến dịch bệnh làm suy yếu toàn bộ hệ thống. Ngoài ra, có rất ít quy tắc để quản lý quyền sở hữu dữ liệu và các thỏa thuận chia sẻ lợi ích cho việc sử dụng vật liệu di truyền trong giám sát y tế.
Để quản lý tốt hơn các mối đe dọa trong tương lai, hệ thống giám sát toàn cầu cần phải hiệu quả, thống nhất & công bằng. Để đạt được điều này, dữ liệu thời gian thực từ bộ gen cần được đối chiếu với các tín hiệu lâm sàng & dịch tễ học, hệ thống pháp lý cho các công cụ y tế kỹ thuật số & trí tuệ nhân tạo cần được chuẩn bị sẵn sàng & mọi người cần được khuyến khích chia sẻ dữ liệu của họ một cách công khai. Việc chia sẻ công nghệ cần đi đôi với việc đảm bảo quyền tiếp cận công bằng đối với vaccine & phương pháp điều trị, đặc biệt là đối với các nước đóng góp dữ liệu. Mặc dù một số chủ đề của bài đánh giá này có thể được tìm thấy trong các ấn phẩm chính, như báo cáo IPCC AR6 và các bản tóm tắt Lancet Countdown, nhưng nó giới thiệu một góc nhìn mới về cơ sở hạ tầng giám sát, thích ứng trí tuệ nhân tạo và công bằng dữ liệu. Những khác biệt này có thể được liệt kê trong Bảng 2.
Bảng 2: Điểm khác biệt chính giữa báo cáo này và các báo cáo quan trọng
về khí hậu sức khỏe toàn cầu (IPCC AR6, Lancet Countdown).
| Chủ đề | IPCC AR6/Lancet Countdown | Đánh giá này |
| Tài chính y tế và khí hậu | Được thảo luận một cách tổng quát; không tập trung định lượng giám sát | Chưa đến 1% quỹ khí hậu được dành cho hoạt động giám sát (MỚI) |
| Vai trò của trí tuệ nhân tạo trong cảnh báo sớm | Đề cập hạn chế | Đánh giá chi tiết về BlueDot, hệ thống xử lý ngôn ngữ tự nhiên (MỚI) |
| Khả năng tương tác hệ thống | Được nhắc đến thoáng qua | Phân tích chuyên sâu về sự phân mảnh công nghệ và API (MỚI) |
| Công bằng về gen | Các mối quan ngại chung về khả năng tiếp cận toàn cầu | Thông tin chi tiết về căng thẳng giữa GISAID và GenBank (MỚI) |
Tóm lại, sự chuẩn bị, khả năng truyền tải thông tin dễ dàng & lòng tin nên là nền tảng của hệ thống giám sát sức khỏe toàn cầu trong giai đoạn tiếp theo. Giờ đây, khi thế giới đang đối mặt với các vấn đề sinh thái, biến đổi khí hậu & sự gia tăng di chuyển của con người, việc có một hệ thống giám sát đủ mạnh là cần thiết & đúng đắn. Chúng ta không nên chờ đợi một đại dịch khác mới giải quyết những vấn đề đã biết trong hệ thống.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Heymann DL, Rodier G. Global surveillance, national surveillance, and SARS. Emerg Infect Dis. 2004;10(2):173. https://doi.org/10.3201/eid1002.031038
2. https://censinet.com/perspectives/cross-border-data-transfers-compliance-checklist
3. https://censinet.com/perspectives/cross-border-data-transfers-risks-solutions
4. Xu J, Zhao S, Teng T, Abdalla AE, Zhu W, Xie L, et al. Systematic comparison of two animal-to-human transmitted human coronaviruses: SARS-CoV-2 and SARS-CoV. Viruses. 2020;12(2):244. https://doi.org/10.3390/v12020244
5. https://captaincompliance.com/education/cross-border-data-transfer/6.
6. Morens DM, Fauci AS. Emerging pandemic diseases: how we got to COVID-19. Cell. 2020;182(5):1077–92. https://doi.org/10.1016/j.cell.2020.08.021
7. Spernovasilis N, Tsiodras S, Poulakou G. Emerging and re-emerging infectious diseases: humankind’s companions and competitors. Microorganisms. 2022;10(1):98. https://doi.org/10.3390/microorganisms10010098
8. Iwasaki H, Salmon S, Matsuzawa Y, Lee S, Takagi K, Nomoto H, et al. Global Outbreak Alert and Response Network (GOARN) focal point engagement meeting with partners in Japan. West Pac Surveill Response J. 2024;15(5 Suppl):1. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10958120/
9. Katz R, Sorrell EM, Kornblet SA, Fischer JE. Global health security agenda and the international health regulations: moving forward. Biosecur Bioterror. 2014;12(5):231–8. https://doi.org/10.1089/bsp.2014.0038
10. Nsubuga P, White ME, Thacker SB, Anderson MA, Blount SB, Broome CV, et al. Public health surveillance: a tool for targeting and monitoring interventions. Available from: https://europepmc.org/article/nbk/nbk11770
11. Xu L, Zhou C, Luo S, Chan DK, McLaws ML, Liang W. Modernising infectious disease surveillance and an early-warning system: the need for China’s action. Lancet Reg Health West Pac. 2022;23. https://doi.org/10.1016/j.lanwpc.2022.100485
12. Paolotti D, Carnahan A, Colizza V, Eames K, Edmunds J, Gomes G, et al. Web-based participatory surveillance of infectious diseases: the Influenzanet participatory surveillance experience. Clin Microbiol Infect. 2014;20(1):17–21. https://doi.org/10.1111/1469-0691.12477
13. Bogich TL, Chunara R, Scales D, Chan E, Pinheiro LC, Chmura AA, et al. Preventing pandemics via international development: a systems approach. PLoS Med. 2012;9(12):e1001354. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1001354
14. World Health Organization. Celebrating 70 years of GISRS (the global influenza surveillance and response system); 2022. Available from: https://www.who.int/news/item/03-02-2022-2022-celebrating-70-years-of-gisrs-(the-global-influenza-surveillance-and-response-system)
15. Malaria Consortium. Global health security. London: Malaria Consortium; 2025. Available from: https://www.malariaconsortium.org/pages/global-health-security.htm
16. Rocha DC, Santos Louro L, Ewald Oliveira H, Cancian de Araujo B, Ryu S, Vicente CR. Use of ProMED as a surveillance system for emerging and re-emerging infectious diseases in Brazil from 2015 to 2020. Viruses. 2025;17(1):93. https://doi.org/10.3390/v17010093
17. Montgomery JM, Woolverton A, Hedges S, et al. Ten years of global disease detection and counting: program accomplishments and lessons learned in building global health security. BMC Public Health. 2019;19(Suppl 3):1056. https://doi.org/10.1186/s12889-019-6769-2
18. Brownstein JS, Freifeld CC, Madoff LC. Digital disease detection—harnessing the web for public health surveillance. N Engl J Med. 2009;360(21):2153. https://doi.org/10.1056/NEJMp0900702
19. Public Health Agency of Canada. Independent review panel final report: global public health intelligence network. Ottawa (ON): PHAC; 2021. Available from: https://www.canada.ca/en/public-health/corporate/mandate/about-agency/external-advisory-bodies/list/independent-review-global-public-health-intelligence-network/final-report.html
20. Mattap SM, Mohan D, McGrattan AM, Allotey P, Stephan BC, Reidpath DD, et al. The economic burden of dementia in low-and middle-income countries (LMICs): a systematic review. BMJ Glob Health. 2022;7(4):e007409. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2021-007409
21. Global Health Security Agenda. Action packages overview; 2025. Available from: https://www.ghsagenda.org/packages
22. League A, Bangure D, Meyer MJ, Salyer SJ, Wanjohi D, Tebeje YK, et al. Assessing the impact of regional laboratory networks in East and West Africa on national health security capacities. PLOS Glob Public Health. 2023;3(5):e0001962. https://doi.org/10.1371/journal.pgph.0001962
23. GISAID. Global initiative on sharing all influenza data; 2025. Available from: https://www.gisaid.org/
24. Stowell D, Garfield R. How can we strengthen the Joint External Evaluation? BMJ Glob Health. 2021;6(5):e004545. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2020-004545
25. Mudzengi DL, Chomutare H, Nagudi J, Ntshiqa T, Davis JL, Charalambous S, Velen K. Using mHealth technologies for case finding in tuberculosis and other infectious diseases in africa: systematic review. JMIR Mhealth Uhealth. 2024;12:e53211. https://doi.org/10.2196/53211
26. Aavitsland P, Aguilera X, Al-Abri SS, Amani V, Aramburu CC, Attia TA, et al. Functioning of the international health regulations during the COVID-19 pandemic. Lancet. 2021;398(10308):1283–7. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)01911-5
27. Harman S, Papamichail A. Global health governance. London: Routledge; 2024. https://doi.org/10.4324/9780203711613
28. Parinduri RK, Efendy I, Amirah A. Evaluation of PHEIC (public health emergency of international concern) detection implementation on the performance of port health employees class I Medan. J La Medihealtico. 2021;2(2):86–93. https://doi.org/10.37899/journallamedihealtico.v2i2.327
29. World Health Organization. Evidence as a catalyst for policy and societal change: towards more equitable, resilient and sustainable global health. Meeting report of the WHO global evidence-to-policy summit, 15–17 November 2021. Geneva: WHO; 2022. Available from: https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=XngOEQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA4&ots=MtkEzkR9Jv&sig=XamcXH6QzgKZI_NFqfPCn89-lxo
30. Lal A, Erondu NA, Heymann DL, Gitahi G, Yates R. Fragmented health systems in COVID-19: rectifying the misalignment between global health security and universal health coverage. Lancet. 2021;397(10268):61–7. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)32228-5
31. World Health Organization, World Organisation for Animal Health. Workforce development for effective management of zoonotic diseases: operational tool of the Tripartite Zoonoses Guide. Geneva: WHO; 2024. Available from: https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=loUzEQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PR4&ots=sDAbZR88f_&sig=bav6xsC8Wx3BLYm0ee0ZtgTJNKE
32. World Health Organization. Preparedness, surveillance and response: technical brief for the development of a national action plan for health security. Geneva: WHO; 2022. Available from: https://www.who.int/publications/b/31508
33. Gostin LO, Habibi R, Meier BM. Has global health law risen to meet the COVID-19 challenge? Revisiting the international health regulations to prepare for future threats. J Law Med Ethics. 2020;48(2):376–81. https://doi.org/10.1177/1073110520935354
34. Park JJ, Mogg R, Smith GE, Nakimuli-Mpungu E, Jehan F, Rayner CR, et al. How COVID-19 has fundamentally changed clinical research in global health. Lancet Glob Health. 2021;9(5):e711–20. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(20)30542-8
35. 101 Blockchains. Cloud interoperability and portability. 101 Blockchains. Available from: https://101blockchains.com/cloud-interoperability-and-portability/
36. Lentzen M, Linden T, Veeranki S, Madan S, Kramer D, Leodolter W, Fröhlich H. A transformer-based model trained on large-scale claims data for prediction of severe COVID-19 disease progression. IEEE J Biomed Health Inform. 2023;27(9):4548–58. https://doi.org/10.1109/JBHI.2023.3288768
37. Sachs JD, Karim SS, Aknin L, Allen J, Brosbøl K, Colombo F, et al. The Lancet Commission on lessons for the future from the COVID-19 pandemic. Lancet. 2022;400(10359):1224–80. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(22)01585-9
38. World Health Organization. Draft of the WHO convention, agreement or other international instrument on pandemic prevention, preparedness and response (“WHO Pandemic Agreement”). Intergovernmental Negotiating Body Bureau; 2024. Available from: https://apps.who.int/gb/inb/pdf_files/inb9/A_INB9_3-en.pdf
39. Ryan SJ, Carlson CJ, Mordecai EA, Johnson LR. Global expansion and redistribution of Aedes-borne virus transmission risk with climate change. PLoS Neglect Trop Dis. 2019;13(3):e0007213. https://doi.org/10.1371/journal.pntd.0007213
40. Gilmore AB, Fabbri A, Baum F, Bertscher A, Bondy K, Chang HJ, et al. Defining and conceptualising the commercial determinants of health. Lancet. 2023;401(10383):1194-213. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)00013-2
TS.BS. Huỳnh Hồng Quang & Ths.BS. Nguyễn Công Trung Dũng
Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn