Sự tích về con muỗi
Ngày xửa, ngày xưa ...có một đôi vợ chồng trẻ hết lòng thương yêu, chiều chuộng nhau, sống những tháng ngày thật là hạnh phúc. Nhưng rồi không may, người vợ đột ngột qua đời. Người chồng rất đau đớn, khóc lóc thương tiếc và đưa xác vợ lên một con đò chèo ngược dòng sông lên đến một ngọn núi cao để tìm thầy cứu chữa. May mắn cho người chồng gặp được một Ông Tiên có râu tóc bạc phơ xuất hiện, thấy anh hiền lành, thật thà, chung thủy, hết lòng thương yêu người vợ nên động lòng và chỉ vẽ cho cách cứu sống người vợ. Ông Tiên bảo người chồng dùng kim chích vào đầu ngón tay, nặn máu ra và nhỏ vào miệng người vợ ba giọt máu của mình thì người vợ sẽ được sống lại; đồng thời cũng khuyên bảo người chồng nếu về sau người vợ ăn ở, đối xử tàn tệ và không thủy chung thì phải đòi lại ba giọt máu đó. Người chồng nghe lời Ông Tiên dạy bảo và thực hiện đúng theo sự căn dặn, người vợ được sống lại, người chồng rất vui mừng, cả hai vợ chồng được tiếp tục sống những ngày hạnh phúc bên nhau. Nhưng chẳng bao lâu, người vợ đã có tính tình thay đổi do sự cám dỗ của vật chất, ham muốn giàu sang nên tỏ ra bội bạc, không đứng đắn, thủy chung nên bỏ người chồng để theo một người đàn ông lái buôn giàu có. Không chịu được sự phản bội này, một hôm người chồng rất buồn bực, không giằng được lòng mình, nhớ lại lời Ông Tiên căn dặn đã gặp người vợ và có ý đòi lại ba giọt máu đã cứu sống tính mạng. Người vợ không thương tiếc, quên hết cả nghĩa tình đối với người chồng đã hết lòng thương yêu mình, nhanh chóng đối đáp: “Tưởng gì chứ chỉ ba giọt máu, tôi trả lại cho anh đây”, Nói rồi, người vợ dùng kim chích vào đầu ngón tay, nặn cho chảy ra ba giọt máu, tức thì bị ngã quỵ nằm xuống và chết ngay. Sau khi chết, người vợ phản bội biến thành con muỗi và hàng đêm bay đi tìm người để đốt lấy lại ba giọt máu đó.
Muỗi truyền bệnh sốt rét
Muỗi truyền bệnh sốt rét là loài muỗi Anopheles. Cho đến nay ở Việt Nam đã phát hiện được 59 loài Anopheles, trong đó được xác định có 15 loài là muỗi truyền bệnh chính, phụ và nghi ngờ. Muỗi truyền bệnh chính gồm có Anopheles minimus, Anopheles dirus hoạt động ở vùng trung du, rừng núi và Anopheles sundaicus hoạt động ở vùng ven biển nước lợ. Chỉ có muỗi Anopheles cái mới có khả năng truyền bệnh sốt rét và phải hội đủ các điều kiện là có tương hợp di truyền giữa muỗi với các loại ký sinh trùng sốt rét, tuổi thọ của muỗi dài và có tập tính đốt người. Muỗi có vai trò truyền bệnh khi có sự hiện diện thể thoa trùng (sporozoites) của ký sinh trùng sốt rét trong tuyến nước bọt, thích đốt máu người và mật độ hoạt động của muỗi truyền bệnh phù hợp với diễn biến của bệnh sốt rét.  |
| Plasmodium falciparum |
Để thực hiện được vài trò truyền bệnh, muỗi Anopheles phải mang mầm bệnh, có nghĩa là phải mang ký sinh trùng sốt rét. ý sinh trùng sốt rét gây bệnh ở tại Việt Nam có hai loại chính là Plasmodium falciparum và Plasmodium vivax, nó phải có nhiệt độ thích hợp để phát triển được trong cơ thể muỗ Plasmodium falciparum không thể phát triển được ở nhiệt độ dưới 16oC do đó chủng loại này thường phổ biến ở những vùng nhiệt đới. Đối với Plasmodium vivax, ký sinh trùng sốt rét muốn phát triển được phải cần có nhiệt độ trên 14,5oC nên nó phổ biến ở các vùng nhiệt đới và những vùng có khí hậu ôn hòa. Nhiệt độ tốt nhất để ký sinh trùng sốt rét phát triển trong cơ thể muỗi là từ 28 – 30oC. Nếu nhiệt độ trung bình là 28oC thì Plasmodium falciparum cần hơn 9 ngày, Plasmodium vivax chỉ cần hơn 7 ngày; nếu nhiệt độ trung bình là 30oC thì Plasmodium falciparum cần hơn 8 ngày, Plasmodium vivax cần hơn 6 ngày để hoàn thành giai đoạn phát triển trong cơ thể muỗi từ thể giao bào (gametocytes) ở dạ dày đến thể thoa trùng (sporozoites) ở tuyến nước bọt và có khả năng truyền bệnh. Muỗi đốt máu người và truyền ký sinh trùng sốt rét sang cho người lành để gây bệnh.
Vào những lúc thời tiết thay đổi, nhiệt độ của môi trường sống quá lạnh hoặc quá nóng sẽ làm hạn chế ký sinh trùng sốt rét phát triển trong cơ thể muỗi để truyền bệnh. Vì vậy bệnh sốt rét lưu hành theo mùa có nhiệt độ thích hợp, hay nói một cách khác sốt rét có mùa truyền bệnh. Căn cứ vào mùa truyền bệnh, các biện pháp chuyên môn kỹ thuật trong phòng chống sốt rét thường được can thiệp phù hợp để khống chế bệnh phát triển và lưu hành.