Home TRANG CHỦ Chủ nhật, ngày 20/08/2017
    Hỏi đáp   Diễn đàn   Sơ đồ site     Liên hệ     English
IMPE-QN
Web Sites & Commerce Giới thiệu
Finance & Retail Tin tức - Sự kiện
Trong nước
Quốc tế
Tin hoạt động của viện
Tin vắn đáng chú ý
Điểm tin y tế
Ngày Sốt rét thế giới 25 tháng 4 (World Malaria Day)
Web Sites & Commerce Hoạt động hợp tác
Web Sites & Commerce Hoạt động đào tạo
Web Sites & Commerce Chuyên đề
Web Sites & Commerce Tư vấn sức khỏe
Web Sites & Commerce Tạp chí-Ấn phẩm
Web Sites & Commerce Thư viện điện tử
Web Sites & Commerce Hoạt động đoàn thể
Web Sites & Commerce Bạn trẻ
Web Sites & Commerce Văn bản pháp quy
Số liệu thống kê
Web Sites & Commerce An toàn thực phẩm & hóa chất
Web Sites & Commerce Thầy thuốc và Danh nhân
Web Sites & Commerce Ngành Y-Vinh dự và trách nhiệm
Trung tâm dịch vụ
Web Sites & Commerce Góc thư giản

Tìm kiếm

Đăng nhập
Tên truy cập
Mật khẩu

WEBLINKS
Website liên kết khác
 
 
Số lượt truy cập:
3 1 3 6 9 7 8 0
Số người đang truy cập
1 4 9
 Tin tức - Sự kiện Quốc tế
90% sốt rét thế giới tập trung ở châu Phi
Kháng Artemisinine từ Đông Nam Á đến châu Phi: Lịch sử lan truyền kháng thuốc lặp lại ?

Ký sinh trùng sốt rét Plasmodium falciparum đa kháng thuốc sốt rét (multiple antimalarial drugs resistant) hầu như đã hiện diện khắp nơi trên thế giới nhưng kháng với Artemisinine-loại thuốc hiệu lực chống sốt rét hàng đầu hiện nay mới chỉ khư trú ở một số quốc gia Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng (GMS) thuộc khu vực Đông Nam Á (ASEAN). Các nhà khoa học lo ngại kháng Artemisinine sẽ từ GMS tràn sang Ấn Độ, lan tới châu Phi-nơi chiếm đến 90% số ca mắc và tử vong sốt rét thế giới sẽ để lại hậu quả khôn lường?

Các nhà khoa học lo ngại điều này xảy ra ở châu Phi vì Artemisinine là thuốc chống sốt rét hàng đầu thế giới hiện nay mà trị liệu kết hợp dựa vào artemisinin (Artemisinin-based Combination Therapies_ACTs) đang có hiệu quả và được sử dụng rộng rãi điều trị sốt rét,trong khi 90% số ca mắc sốt rét và chết sốt rét trên thế giới tập trung ở châu Phi không chỉ cản trở lộ trình hướng đến loại trừ sốt rét toàn cầu mà còn dẫn đến khủng hoảng y tế công cộng khi mất đi “vũ khí” cuối cùng chống lại chủng ký sinh trùng sốt rét đa kháng thuốc này. Tuy nhiên, điều lo ngại đó đã xảy ra khi trường hợp kháng artemisinin đầu tiên có nguồn gốc ở châu Phi được xác định ở một bệnh nhân người Trung Quốc đi du lịch từ Guinea Xích đạo tới Trung Quốccùng hàng loạt thông tin về chủng ký sinh trùng sốt rétPlasmodium falciparumtăng sức chịu đựng tương đối với artemisinin ở châu Phi trước đây. Phát hiện này là một thách thức với những nỗ lực trong cuộc chiến sốt rét toàn cầu nhưng cũng rất có ý nghĩa trong giám sát kháng thuốc và đề xuất giải pháp chống kháng phù hợp.


Artemisinin được phân lập từ cây Thanh Hao hoa vàng hoặc Ngải Tây ngọt có tên khoa học là
Artemisia annua L.

Vai trò của artemisinin và sốt rét kháng artemisinin

Vai trò của artemisinin

Artemisinin được chiết xuất từ cây Thanh Hao hoa vàng hoặc Ngải Tây ngọt có tên khoa học làArtemisia annua L., artemisinin và các dẫn xuất của nó có hiệu lực cao diệt thể vô tính (asexual forrm) nhanh chóng làm giảm số lượng ký sinh trùngsốt rét trong máu bệnh nhân sốt rét. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo trị liệu kết hợp dựa vào artemisinin (ACTs) là thuốc điều trị ưu tiên cho sốt rét P.falciparum chưa biến chứng (uncomplicatedP.falciparummalaria) ở những vùng có sốt rét đa kháng thuốc. WHO cho biết mở rộng tiếp cận với ACTs ở các quốc gia lưu hành sốt rét có vai trò đặc biệt quan trọng làm giảm gánh nặng sốt rét toàn cầu trong những năm gần đây, theo đó trên toàn cầu số liều điều trị ACTs của các quốc gia lưu hành sốt rétmua sắm từ các nhà sản xuất tăng từ 11 triệu liều (năm 2005) lên 187 triệu liều (năm 2010) và 393 triệu liều (năm 2013) nhưng sau đó giảm xuống còn 337 triệu liều (năm 2014) và 311 triệu (năm 2015). ACTs là sự kết hợp các dẫn xuất artemisinin với một loại thuốc đối tác cóvai trò quan trọng giảm tải thể vô tính (thể gây sốt) của ký sinh trùng trong 3 ngày điều trị đầu tiên, trong khi vai trò của thuốc kết hợp là loại bỏ số lượng ký sinh trùng còn lại.Ở những bệnh nhân bị nhiễm chủng sốt rét kháng artemisinin (artemisinin-resistant strains of malaria) thì các hợp chất artemisinin không làm sạch được tất cả các ký sinh trùng thể vô tính vào ngày thứ 3 (D3) của liệu trình điều trị nhưng bệnh nhân vẫn được chữa khỏi như một phần của phác đồ điều trị dài hơn (part of a longer treatment regimen) với điều kiện họ được điều trị bằng một ACT có chứa một loại thuốc kết hợp hiệu quả trong phạm vi khu vực địa lý đó.Trước tình hình ký sinh trùng P.falciparum kháng thuốc artemisinine có xu hướng lan rộng ở một số quốc gia GMS, từ năm 2010 WHO khuyến cáo sử dụng một số trị liệu phối hợp ACTs khác nhau thay cho đơn trị liệu artemisinine và dẫn chất bao gồm: artemether + lumefantrine (Coartem);artesunate + chlorproguanin (Dapsone);artesunate + atovaquone;dihydroartemisinine + piperaquine (Artekin); artesunate + amodiaquine; artemisinine + naphthoquine.


Các kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy thể vô tính của ký sinh trùng sốt rét đang giảm đáp ứng
với các thuốc chống sốt rét có nguồn gốc thảo mộc là Artemisinine và quinine

Sốt rét kháng artemisinin

Theo WHO đến tháng 7/2016, kháng thuốc artemisinin đã được xác định ở 5 quốc gia GMS bao gồm Cambodia, Lao PDR, Myanmar, Thailand và Việt Nam.Ở phần lớn các điểm theo dõi (sites), bệnh nhân có ký sinh trùng kháng artemisinin (artemisinin-resistant parasites) vẫn đáp ứng điều trị khi được sử dụng ACT có chứa một thuốc đối tác hiệu quả.Tuy nhiên, dọc biên giới Campuchia-Thái Lan,hầu như P.falciparum đã kháng với tất cả các thuốc sốt rét hiện dùng vànguy cơ đa kháng thuốc sốt rét của chủng ký sinh trùng này sẽ sớm xuất hiện ngoài phạm vi GMS đã trở nên hiện hữu. Theo đó, kháng artemisinin xảy ra như một kết quả tất yếu của nhiều yếu tố bao gồm thực hành điều trị nghèo nàn (poor treatment practices), không đủ kiên nhẫn tuân thủ phác đồ điều trị sốt rét thường quy (inadequate patient adherence to prescribed antimalarial regimens), sử dụng rộng rãi đơn trị liệu artemisinin đường uống (the widespread availability of oral artemisinin-based monotherapies) và các dạng thức dưới tiêu chuẩn của thuốc (substandard forms of the drug).Phạm vi địa lý của các vấn đề này có thể nhanh chóng lan rộng cùng những hậu quả nghiêm trọng với sức khỏe cộng đồng như sự lây lan hay xuất hiện độc lập của kháng artemisinin ở một số nơi khác trên thế giới có thể dẫn đến nguy cơ an ninh lớn về sức khỏe (major health security risk) như không có thuốc chống sốt rét thay thế sẵn có hiệu quả tương tự và khả năng dung nạp như ACTs (no alternative antimalarial medicine is available at present with the same level of efficacy and tolerability as ACTs).


Marker phân tử
gây đột biến gen cánh quạt Kelch 13 (K13) của ký sinh trùng P.falciparum (Pf Kelch13)
chậm làm sạch ký sinh trùng (delayed parasite clearance) thể vô tính trong máu cả in vitro và in vivo

Cuối năm 2013, các nhà khoa học xác định một marker phân tửgây đột biến ở gen cánh quạt Kelch 13 (K13) được cho là yếu tố chính gây kháng artemisinin ở khu vực ASEAN. Đột biến gen K13 đã được nhiều nghiên cứu chứng minh liên quan đến sự chậm làm sạch ký sinh trùng (delayed parasite clearance) thể vô tính trong máu trong cả ống nghiệm (in vitro) lẫn bệnh nhân (in vivo). Các marker phân tử có thể cho phép thiết lập một bản đồ chính xác hơn và giám sát sự phân bố phạm vi kháng thuốc, đồng thời có thể cho phép xây dựng bản đồ hồi cứu kháng thuốc với một số lượng lớn các điểm đã thực hiện.WHO đang làm việc với các nhà nghiên cứu, các chương trình sốt rét quốc gia và các đối tác khác trong và ngoài khu vực GMS xây dựng bản đồ hiện trạng kháng artemisinin.Trong khi đó, các nghiên cứu hiệu quả điều trị vẫn là một công cụ trung tâm để theo dõi hiệu quả của các phương pháp điều trị sốt rét được khuyến cáo ở cấp độ quốc gia và quốc tế.


Cứ mỗi 2 phút sốt rét cướp đi một mạng sống trẻ em châu Phi

Tâm điểm kháng Artemisinin ở GMS và nguy cơ lan rộng toàn cầu

Tâm điểm khángArtemisinin ở GMS

Trong 10 nước Đông Nam Á thì cả 5 nước Tiểu vùng sông Mê Kông (GMS) bao gồm Myanmar, Thailand, Lao PDR., Cambodia và Việt Nam được WHO xác định chủng ký sinh trùng sốt rét P.falciparum kháng với artemisinin. Đây là khu vực duy nhất xác định có kháng artemisinin trên thế giới, các chuyên gia lo ngại sốt rét kháng thuốc này từ GMS lan nhanh tại Đông Nam Á, thậm chí tràn sang châu Phi qua “cửa ngõ” biên giới Myanmar-Ấn Độ như với chloroquine trước đây, đến nay chủng ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc này vẫn đang hiện diện dai dẳng ở các vùng biên giới ở 4 nước Myanmar, Thailand, Cambodia, Việt Nam (trừ Lao PDR) làm cản trở lộ trình hướng tới loại trừ sốt rét toàn cầu. Tuy nhiên,kháng thuốc artemisinine và dẫn chất chưa thực sự rõ ràng khi mới ở mức giảm nhậy hoặc tăng sức chịu đựng của ký sinh trùng. Các kết quả theo dõi điều trị cũng như nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thất bại điều trị với artemisinine và dẫn chất của P.falciparum là do bột phát sớm ký sinh trùng sau 7-10 ngày điều trị nên WHO khuyến cáo sử dụng ACTs thay vì đơn trị liệu (monotherapies) artemisinine. Các nhà nghiên cứu cho rằng chủng P.falciparum kháng artemisinin hiện nay đang lan rộng tại GMS có liên quan đến sự biến đổi gen K13 của ký sinh trùng sốt rét đa kháng thuốc (multiple drug resistant _MDR malaria) dotình trạng thuốc giả, thuốc kém chất lượng hay sử dụng thuốc không đủ liều. Hơn nữa GMS từng là nơi xuất hiện kháng chloroquine đầu tiên trên thế giới vào những năm 1950 trước lan rộng khắp Đông Nam Á, sau đó tràn vào Ấn Độ và châu Phi gây ra hàng triệu ca tử vong. Sau chloroquine, GMS tiếp tụcchứng kiến sựthất bại của các phối hợp thuốc chống sốt rét sulfadoxine-pyrimethamine (Fansidar) vào những năm 1960 Mefloquine thất bại vào những năm 1970 cho thấy kiềm chế kháng thuốc ở khu vực này khó khăn như thế nào.


Trẻ em châu Phi đang phải đối mặt với sự lan truyền kháng artemisinin từ khu vực Đông Nam Á

Nguy cơ sốt rét kháng artemisinin lan rộng tới châu Phi (Risk of artemisinin-resistant malaria spreading to Africa)

Theo Viện Dị ứng và bệnh truyền nhiễm (National Institute of Allergy and Infectious Diseases_NIAID), châu Phi-khu vực chiếm tới 90% số mắc và tử vong sốt rét toàn cầu trong năm 2015 có nhiều nguy cơ nhiễm sốt rét kháng artemisinin hơn so với suy nghĩ trước đây làm cản trở lộ trình hướng tới loại trừ sốt rét ở châu lục này. Ký sinh trùng P. falciparum kháng artemisinin, “vũ khí chiến lược” điều trị sốt rét đã lan truyền nhanh chóng ở 5 quốc gia GMS thuộc khu vực Đông Nam Á (ASEAN) gây khó khăn cho điều trị cũng như kiểm soát sốt rét ở khu vực này. Các chuyên sốt rét quan ngại chủng ký sinh trùng kháng artemisinin có nhiều nguy cơ lan sang châu Phi nhưng họ chưa thấy bằng chứng khoa học cho thấy những ký sinh trùng có thể lây nhiễm qua muỗi Anopheles coluzzii (trước đây là Anopheles gambiae M) là các loài đóng vai trò vector truyền bệnh sốt rét ở châu Phi. Để nghiên cứu tiềm năng lan truyền ký sinh trùng sốt rét của muỗi Anopheles, các nhà khoa học đã gây nhiễm chủng ký sinh trùng kháng artemisinin từ Campuchia cho các loài muỗi khác nhau ở ASEAN và châu Phi trong một phòng thí nghiệm, họ phát hiện các loài muỗi truyền bệnh chính ở khu vực ASEAN là An.dirusAn.minimus cũng như Anopheles coluzziiở châu Phi dễ dàng bị nhiễm với chủng kháng thuốc này; đồng thời họ cũng phát hiện cơ sở chia sẻ di truyền giữa các chủng kháng artemisinin có thể cho phép chúng cảm nhiễm với các loài muỗi khác nhau bằng cách trốn tránh hệ thống miễn dịch của cơ thể người bệnh. Khả năng lây nhiễm loài Anopheles đa dạng của các chủng ký sinh trùng kháng artemisinin có thể giải thích sự lan truyềnkháng thuốc đang xảy ra ở khu vực ASEAN những năm gần đây và đặt ra thách thức để ngăn chặn sự lan tràn chủng kháng artemisinin tới châu Phi.



Các nhà khoa học lo ngại
kháng Artemisinin lây lan xuyên biên giới tới châu Phi và khắp thế giới
theo c
on đường kháng chloroquine ở GMS như trước đây (NguồnCuadra/Science)

Các nhà khoa học lo ngại sốt rét kháng artemisinin từ GMS có nguy cơ lây lan sang Ấn Độ tới châu Phi và khắp thế giới theo con đường kháng chloroquine trước đây gây khủng hoảng y tế toàn cầu. Hiện nay, sốt rét đa kháng thuốc bao gồm cả kháng với artemisinin đang lưu hành khắp Myanmar nên khả năng xuyên biên giới lan sang Ấn Độ chỉ trong “một sớm một chiều”. Nếu không ngăn chặn được sự lan rộng của kháng artemisinin thìnguy cơ lan sang Ấn Độ và châu Phi-nơi chiếm > 90%  số mắc và số chết sốt rét toàn cầu sẽ đẩy cuộc chiến sốt rét thế giới vào thảm họa mất đi “bửu bối” cuối cùng. Theo một nghiên cứu đăng tải trên Tạp chí The Lancet, kháng artemisinin sau lần đầu được ghi nhận tại Cambodia đã nhanh chóng lan sang Myanmar được coicửa ngõ kháng thuốc lây lan sang phần còn lại của thế giới do đó WHO đặt vị trí quốc gia này như tuyến đầu trong chiến cuộc chống kháng artemisinin. Theo kết quả nghiên cứu, hiện nay các đột biến gen K13 gây kháng thuốc của P.falciparum đã được phát hiện trong máu bệnh nhân sốt rét ở phía Bắc và Đông Myanmar, điều đáng lo ngại hơn là các gen đột biến K13 cũng được tìm thấy trong khoảng 50% số mẫu thu thập từ khu vực giáp biên giới Ấn Độ. Trong lịch sử sốt rét kháng thuốc, P.falciparum kháng chloroquin trong những năm 1960 có nguồn gốc từ Đông Nam Á xuyên biên giới Myanmar đến Ấn Độ, sau đó lan tràn sang châu Phi và phần còn lại của thế giới giết chết hàng triệu người. Kết quả nghiên cứu này cho thấy lịch sử đang lặp lại với kháng artemisinin vì vậy cần một nỗ lực quốc tế mạnh mẽ hơn để ngăn chặn sự kháng artemisinin ở các khu vực biên giới.


Khu vực biên giới Myanmar-Ấn Độ là “cửa ngõ” lan truyền sốt rét từ GMS dến châu Phi

Theo VOA News, thành quả sốt rét châu Phi đạt được trong những năm qua nhờ người dân nằm màn tẩm thuốc diệt côn trùng (ITNs), phun hóa chất diệt muỗi trong nhà (IRS) và tiếp cận tốt hơn với các phương pháp điều trị hiệu quả. Tuy nhiên, những tiến bộ đạt được có thể bị đe dọa do làn sóng kháng Artemisinin đang ngày càng lan rộng khỏi phạm vi ASEAN.


Những người phụ nữ Sesheke, Zambia nhận màn chống muỗi tại một điểm
cung cấp ngày 30/9/2010

TS. Abdoulaye Djimde, Trưởng khoa dịch tễ học phân tử và kháng thuốc tại Trung tâm Nghiên cứu đào tạosốt rét tại Mali cho biết:“Chúng ta cần chú ý giao thươngphổ biến giữa châu Á châu Phi qua các chuyến bay trực tiếp ở hầu khắp mọi nơi của châu Phicó nguy cơ cao nhập khẩu các ký sinh trùng kháng thuốc thuốc Artemisinin từ ASEAN. Trong những năm 1970, hàng triệu người châu Phi nhiễm sốt rét kháng thuốc với thuốc chống sốt rét hàng đầu thời kỳ bấy giờ là chloroquine đã phải gánh chịu hậu quả thảm khốc. Đến nay, 5 quốc gia Đông Nam Á ghi nhận các trường hợp sốt rét kháng artemisinin, thậm chí với cả phối hợp của nó ACTs đang trở thành mối đe dọa lớn khi lịch sử gần như đang lặp lại với châu Phi.Bà Eunice Misiani thuộc Chương trình Quốc gia kiểm soát sốt rét ở Nam Phi (South Africa's National Malaria Control Program) cho biết: “Chúng ta cần phải cảnh giác để những gì đã xảy ra với tình trạng khángchloroquine ở châu Phi trước đây không tái diễn, phải bảo đảm tiến hành các tiêu chuẩn thử nghiệm hiệu quả thường niên. Cho đến nay, thuốc giả vẫn đang là một vấn nạnlớn châu Phi các loại thuốc giả rẻ hơn, ít hoạt chất hơn là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng kháng thuốc.Làm thế nào để bệnh nhân hoàn thành phác đồ điều trị cũng là một khó khăn khinhiều người ngưng sử dụng thuốc sau khi cảm thấy đỡ bệnh.Ông Hans Rietveld, giám đốc tiếp cận thị trường thuộc Hãng dược phẩm Novartis cho biết các bác sĩ ở châu Phi thường rộng rãi đơn với các thuốc chống sốt rét: “Trước hết phải đảm bảo chẩn đoán đầy đủ trước khi bắt đầu điều trị, phải đảm bảo chắc chắn bệnh nhân bị nhiễm sốt rét mới được cho uống thuốc đặc hiệu. Đây là một vấn đề thường gặp ở nhiều quốc gia thực hành chẩn đoán trước khi điều trị chưa được lồng ghép trong thực hành y tế thông thường”. Theo một số kết quả nghiên cứu, khoảng 40-60% số trường hợp điều trị sốt rét ở châu Phi không phải sốt rét.Rietveld cho rằng mở rộng các xét nghiệm chẩn đoán nhanh (RDTs) châu Phi có thể ngăn chặn việc điều trị quá mức cần thiết. Hãng dược phẩm Novartis cho biết hiện đang nghiên cứu phát triển 2 loại thuốc tiềm năng mới điều trị sốt rét khác với các thuốc gốc Artemisinin nhưng phải mất ít nhất vài năm nữa mới có thể tung ra thị trường.


Các đột biến gen K13 của ký sinh trùng sốt rét được phát hiện ở nhiều bệnh nhân sốt rét châu Phi

Điều đáng ngại đã xảy ra

Ca kháng artemisinin đầu tiên xác định ở châu Phi

Ngày 22/2/2017. Theo Malaria World trường hợp kháng artemisinin đầu tiên ở châu Phi đã được xác định đúng như dự báo của các nhà khoa học, mặc dù điều không mong muốn đã xảy ra nhưng phát hiện này có ý nghĩa quan trọng trong nỗ lực phòng chống sốt rét toàn cầu và giám sát kháng thuốc. Một nhóm nghiên cứu quốc tế lớn bao gồm các nhà khoa học KAUST xác định nguồn gốc châu Phi của ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc được phát hiện ở một bệnh nhân người Trung Quốc đi du lịch từ Guinea Xích đạo tới Trung Quốc. ACTs là phối hợp điều trị sốt rét ưu tiên (first line) gồm artemisinin và một loại thuốc đối tác khác có hiệu lực làm sạch ký sinh trùng thể vô tính máu (PCT) trong vòng 3 ngày nhưng gần đây Plasmodium falciparum, chủng ký sinh trùng sốt rét đa kháng thuốc và tác nhân gây biến chứng dẫn đến tử vong ở khu vực Đông Nam Á đã tăng sức chịu đựng tương đối (relatively tolerant) với artemisinin. Mặc dù phần lớn bệnh nhân có thể được chữa khỏi nhưng thời gian làm sạch ký sinh trùng chậm và khỏi bệnh lâu hơn nhưng các chuyên gia của WHO lo ngại kết cục P. falciparum có thể phát triển kháng hoàn toàn với artemisinin giống như đã kháng với các thuốc chống sốt rét khác. Các nghiên cứu được chủ trì bởi Jun Cao thuộc Viện các bệnh ký sinh trùng Giang Tô (Jiangsu Institute for Parasitic Diseases), Trung Quốc xác nhận các ký sinh trùng mang đột biến mới trong gen K13 là động lực chính cho kháng artemisinin ở châu Á.Tiếp theo, Arnab Pain, Giáo sư khoa học sinh học KAUST và TS. Abhinay Ramaprasad học trò của ông đã thiết lập nghiên cứu xác định các ký sinh trùng kháng artemisinin có nguồn gốc từ châu Phi hay Đông Nam Á (GMS). Arnab Pain cho biết thêm: "Chúng tôi sử dụng chuỗi trình tự gen và công cụ tin sinh học đã phát triển trước đây như các thám tử cố gắng để liên kết ký sinh trùng thủ phạm với hiện trường tội phạm". Trình tự và phân tích ADN của P. falciparum tiết lộ nguồn gốc của nó bằng vài sự khác biệt một nucleotide được gọi là nucleotide polymorphisms (SNPs) khác nhau tùy theo các nguồn địa lý của các chủng kháng artemisinin. Giống như cách dùng mã vạch hàng hóa có chứa thông tin về nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm, mẫu SNP tiết lộ nơi sinh của ký sinh trùng. Đối với các xét nghiệm, các nhà khoa học KAUST sử dụng DNA hạt nhân cũng như sự xuất 1 trong 2 bào quan của ký sinh trùng: các ty thể và apicoplast, một cơ quan nhận dạng ký sinh trùng sốt rét và các loài có liên quan. Cả 2 phương pháp độc lập xác nhận về nguồn gốc của các ký sinh trùng như Tây Phi, xác nhận trường hợp đầu tiên của artemisinin kháng qua trung gian của một đột biến gen K13 trên lục địa châu Phi. Arnab Pain giải thích: "Sự lây lan kháng artemisinin ở châu Phi sẽ là một trở ngại lớn trong cuộc chiến sốt rét vì ACTs là trị liệu sốt rét hiệu quả đang được ưu tiên sử dụng rộng rãi tại thời điểm này do đó thường xuyêngiám sát và theo dõi kháng artemisinin là rất quan trọng trên phạm vi toàn cầu".


Hàng triệu sinh mạng trẻ em châu Phi trông chờ vào trị liệu sốt rét ACTs

4 ca thất bại điều trị ACT ở Anh Quốc nhiễm bệnh từ châu Phi

Ngày 25/2/2017. TheoMalariaWorld Journal. Các quốc gia Đông Phi báo động kháng thuốc sốt rét mới nổi ở châu Phi (Africa: Alarm as Drug-Resistant Malaria Emerges) và kêu gọi tăng cường giám sát các thuốc chống sốt rét sau khi kết hợp artemether-lumefantrine (AL), loại thuốc điều trị sốt rét ưu tiên bị thất bại với 4 bệnh nhân sốt rét nhiễm bệnh từ châu Phi điều trị tại Vương quốc Anh (UK). Mặc dù WHO đã khuyến cáo 5 trị liệu ACTs khác nhau để điều trị sốt rét P.falciparum chưa biến chứng nhưng Bộ Y tế Kenya quy định chỉ cung cấp Coartem (artemether-lumefantrine_AL) điều trị sốt rét tại các cơ sở y tế công cộng. Tuy nhiên, các kết hợp ACTs này thất bại điều trị (treatment failure)với cả 4 bệnh nhân sốt rét có tiền sử nhiễm bệnh tại Châu Phi sớm có biểu hiệu ký sinh trùng đang tiến triển kháng. Mặc dù nhóm nghiên cứu tại Trường Đại học Vệ sinh và y học nhiệt đới London (London School of Hygiene and Tropical Medicine) cho biết vẫn còn quá sớm để lo sợ điều này và kêu gọi một cuộc thẩm định cấp bách về mức độ kháng thuốc ở châu Phi.


Du khách tiếp cận các điểm đến châu Phi dễ bị phơi nhiễm sốt rét

Về tiền sử dịch tễ học trong 4 bệnh nhân thì 2 được cho là đã đến Uganda, 1 đến Angola và 1 đển Liberia chứng tỏ sốt rét kháng thuốc có thể nổi lên ở khắp châu lục này. TS. Colin Sutherland, chủ trì nghiên cứu điều trị các bệnh nhân này ở UK cho biết: "Đã có những bằng chứng thất bại điều trị ở Châu Phi trong một phạm vi là thách thức lâm sàng, chúng ta cần phải tiến hành và xem xét kỹ hiệu quả của thuốc". Hầu như cả 4 bệnh nhân đều được điều trị bằng artemether-lumefantrine (AL) nhưng báo cáo lâm sàng chi tiết đăng tải trên Tạp chí Antimicrobial Agents and Chemotherapy cho thấy thất bại điều trị trong 4 bệnh nhân này vào giữa tháng 10/2015 đến tháng 2/2016. Các bệnh nhân lúc đầu đáp ứng với điều trị và được cho về nhà nhưng nhập viện trở lại sau một tháng khi tái phát bệnh. Các nhà nghiên cứu cho rằng thất bại điều trị ở các bệnh nhân này là do các chủng ký sinh trùng giảm nhạy cảm là "dấu hiệu tiềm năng đầu tiên kháng thuốc AL" (potential first sign of drug resistance to AL).Trong nghiên cứu nàySutherland và các cộng sự đã nghiên cứu ca bệnh với kiểu gen của ký sinh trùng được phân lập ở mỗi bệnh nhân cả 2 lần bị sốt rét.


Những ca bệnh sốt rét đến từ châu Phi thất bại điều trị với ACTs

- 2 bệnh nhân đến từ Uganda:

+ Bệnh nhân đầu tiên là phụ nữ dưới 21 tuổi nhập viện đầu năm 2016 có mật độ ký sinh trùng sốt rét P. Falciparumcao > 30%. Sau khi điều trị và xuất viện, các triệu chứng tái phát có thể do chưa sạch ký sinh trùng trong máu ở lần nhiễm đầu tiên; các kiểu gen của cả 2 chủng ký sinh trùng phân lập phù hợp với độ nhạy AL tại pfk13, PfCRT, pfmdr1 và pfap2mu.

+ Bệnh nhân thứ hai cũng là một phụ nữ dưới 21 tuổi nhập viện đầu năm 2016, được chẩn đoán có mật độ ký sinh trùng P. falciparumtrong máu 0,08% và điều trị AL bằng đường uống;một tháng sau, các triệu chứng xuất hiện lại và bệnh viện xác nhận ký sinh trùng P. Falciparumtrong máu là 0,03%, ở cả hai lần xác định các điểm của ký sinh trùngsốt rétđều xuất hiện giống hệt nhau.

- 1 bệnh nhân đến từ Angola:Bệnh nhân nam giới > 65 tuổi nhập viện cuối năm 2015,  1,4% ký sinh trùng P. Falciparumtrong máu;chưa đầy 2 tháng sau khi điều trị và xuất viện, bệnh nhân trở lại với các triệu chứng tái phát và có các biến thể liên quan với ký sinh trùng tái phát tìm thấy ở những bệnh nhân châu Phi được điều trị với AL.

- 1 bệnh nhân đến từ Liberia:Bệnh nhân nam giới trên 21 tuổi, có mật độ ký sinh trùng P. falciparum 0,4% được điều trị bằng AL nhưng các triệu chứng tái phát xuất hiện trở lại sau khi xuất viện 17 ngày. Kết quả xét nghiệm lại thấychủng ký sinh trùng đơn dòng, khác so với điểm pfcrtvà pfap2mu phân lập được quan sát trong lần nhiễm ban đầu.


Nghiên cứu đột biến gen kháng của ký sinh trùng kháng thuốc tại laboratory

Qua 4 trường hợp thất bại điều trị này các nhà nghiên cứu cho rằng có thể liên quan đến tính giảm nhạy với artemisinin hoặc lumefantrine củacác ký sinh trùng sốt rét được mô tả đại diện kiểu gen pfk13 đã phát hiện ở châu Phi chứng tỏ các nước không lưu hành như UK có thểnhập khẩu các ca bệnh” (imported cases) sốt rét từ châu Phi do đómọi sự cảnh giác là cần thiết để phát hiện nguồn bệnh xâm nhập là cách bảo vệ hiệu quả ACT là trị liệu đang được ưu tiên sử dụng. TS. Sutherland cảnh báo: “Các bác sĩ tuyến trước nên cảnh giác với khả năng thất bại của artemisinin và hỗ trợ thu thập thông tin chi tiết về các điểm đến đặc thù". Phát hiện mới này đúng vào thời điểm cuộc chiến ngăn chặn kháng artemisinin ở GMS lan sang châu Phi, các nhà nghiên cứu đã rút ra nhiều kinh nghiệm ở một số vùng thuộc khu vực Đông Nam Á. Nguyên nhân dẫn đến thất bại điều trị với AL được cho là bệnh nhân sốt rét thường tự mua thuốc sốt rét điều trị không theo đơn (over-the-counter) bác sĩ, không đến cơ sở y tế để được xét nghiệm chẩn đoán bệnh; tự tiếp cận với kết hợp thuốc khác nhau, theo đó có thể chấm dứt được mối đe dọa. TS. Bernhards Ogutu, phụ trách nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu y khoa Kenya (KEMRI) cho rằng trong trường hợp khác, một số bệnh nhân sử dụng thuốc đặc hiệu chống sốt rét nhưng không uống đủ liều quy định theo hướng dẫn cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến kháng thuốc.


Ngăn chặn sốt rét kháng thuốc: Nếu hôm không hành đọng ngày mai sẽ không có thuốc chữa bệnh

Giải pháp ngăn chặn kháng artemisinin

Các mốc chính sách và chiến lược

-Tháng 5/2007, Đại Hội đồng Y tế thế giới (WHA) ban hành Nghị quyết WHA60.18 kêu gọi các quốc gia sốt rét lưu hành từng bước ngừng cung cấp đơn trị liệu artemisinin.

-Tháng 1/2011, WHO công bố “Kế hoạch toàn cầu ngăn chặn kháng artemisinin”(Global plan for artemisinin resistance containment),kêu gọi tất cả các bên liên quan tối ưu hóa nỗ lực bảo vệ hiệu quả của ACTs bao gồm một tập hợp toàn diện các khuyến nghị kỹ thuật làm thế nào để kiềm chế thực trạng kháng thuốc và ngăn chặn sự lan rộng của nó đến nơi khác.

-Tháng 4/2013, WHO phát động “Ứng phó khẩn cấp với kháng artemisinin” (emergency response to artemisinin resistance_ERAR) tại GMS và thành lập một trung tâm khu vực (regional hub) tại thủ đô Phnom Penh, Campuchia.Mặc dù có chương trình ERAR, WHO cũng đang hợp tác với các nước bị ảnh hưởng và đối tác để đảm bảo quy mô can thiệp nhanh chóng, toàn diện và nỗ lực ngăn chặn.Đáp ứng khẩn cấp này đã nhận được tài trợ từ Quỹ Bill & Melinda Gates Foundation và Chính phủ Australia.

-Ngoài ứng phó khẩn cấp, WHO đang làm việc để phát triển một chiến lược loại trừ bệnh sốt rét cho tiểu vùng (developing a malaria elimination strategy for the subregion) theo sau đánh giá tình hình của Ủy ban Tư vấn chính sách sốt rét (Malaria Policy Advisory Committee) vào tháng 9/2014, sau đó Ủy ban kết luận loại trừ sốt rét là đáp ứng y tế công cộng thích hợp nhất. Dự thảo “Chiến lược kỹ thuật sốt rét toàn cầu được Ban điều hành của WHO thông qua tháng 1/2015 cũng đề cập đến vấn đề này một cách rõ ràng và thúc giục các nước loại trừ sốt rét do P. falciparum trong tiểu vùng trong khi các công cụ hiện nay vẫn còn hiệu quả.

-Tháng 5/2015, Bộ trưởng Y tế các nước GMS đã thông qua “Chiến lượcloại trừ sốt rét GMS 2015-2030” (Strategy for malaria elimination in the Greater Mekong Subregion2015-2030) nhằm loại trừ sốt rétP. falciparumở GMS đến năm 2025 và tất cả các tác nhân gây bệnh sốt rét vào năm 2030 “Chiến lược kỹ thuật sốt rét toàn cầu 2016-2030” (Global Technical Strategy for Malaria 2016-2030)được WHA xác nhận vào tháng 5/2015.

-Thực hiện chiến lược loại trừ sốt rét khu vực (regional elimination strategy) đòi hỏi nguồn tài chính mạnh mẽ và dễ dự toán, theo một nghiên cứu khả thi do WHO công bố tháng 9/2014 thì loại trừ sốt rét ở GMS cần hơn 3 tỷ đô la (USD) từ năm 2015 đến 2030. Những năm gần đây, các cam kết tài chính và chính trị mới đã giúp cho các chương trình nghị sự sốt rét ở GMS luôn hướng về phía trước.Trong năm 2013, Quỹ toàn cầu phòng chống AIDS, Lao và Sốt rét cam kết 100 triệu USD trong vòng 3 năm để giúp các nước GMS bị ảnh hưởng tăng cường nỗ lực phòng chống sốt rét.Trong cùng năm đó, các nước trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương với sự chủ trì Australia và Việt Nam đã phát động “Mạng lưới loại trừ sốt rét châu Á-Thái Bình Dương” (Asia Pacific Malaria Elimination Network_APMEN) tại Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (East Asia Summit) tổ chức tại Brunei Darussalam tháng 10/2013. Trong tháng 11/2014, các nhà lãnh đạo của Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á cam kết “vì một châu Á-Thái Bình Dương không còn sốt rét vào năm 2030”(To an Asia-Pacific free of malaria by 2030). Hành động cấp bách hiện nay sẽ góp phần đáng kể cứu sinh mạng cộng đồng trong thời gian dài, cải thiện tính bền vững và tác động sức khỏe cộng đồng của các can thiệp sốt rét trên thế giới.


Ưu tiên các biện pháp phòng chống sốt rét tối ưu vào châu Phi nhằm ngăn chặn sự lan rộng kháng artemisinin trên phạm vi toàn cầu

Các giải pháp ưu tiên

Báo cáo sốt rét mới nhất của WHO trong năm 2016 cho biết đến nay 90% số mắc và số chất sốt rét toàn cầu tập trung ở châu Phi, trong 40% chi phí y tế cộng đồng hàng năm ở Châu Phi thì 30%-50% dành cho bệnh nhân nội trú và 50% dành cho bệnh nhân ngoại trú ở các vùng sốt rét lưu hành nặng. Theo đó, vùng cận hoang mạc Sahara sốt rét do P.falciparum  là tác nhân gây sốt rét nghiêm trọng nhất cùng với sự hiện diện của những vector sốt rét mật độ cao. Nhìn chung, cơ sở vật chất y tế của nhiều quốc gia Châu phi còn thiếu, nguồn kinh phí hạn hẹp không đảm bảo thực hiện các hoạt động phòng chống sốt rét. Trong khi tình trạng sốt rét đa kháng thuốc chloroquine, sulfadoxine-pyrimethamine (SP)...ở châu Phi đã là những trở ngại lớn cho phòng chống sốt rét nếu thêm sự kháng artemisinine thì sẽ là một khủng hoảng y tế công cộng không chỉ ở châu lục này mà cho cả thế giới. Từ năm 1998, Đối tác đẩy lùi sốt rét (RBM) đã hỗ trợ châu Phi đặt các mục tiêu tiếp cận điều trị chống kháng thuốc, đặc biệt là đối với các đối tượng nguy cơ cao như trẻ em, phụ nữ có thai để đảm bảo đạt được các mục tiêu đã đề ra. Theo đó, trên 50% số quốc gia sốt rét lưu hành ở Châu phi đã xây dựng chiến lược phòng chống sốt rét quốc gia (NMCP) nhằm thực hiện các mục tiêu mà RBM đề ra dựa trên 4 yếu tố kỹ thuật bao gồm điều trị có hiệu quả, truyền thông giáo dục nằm màn và cải thiện phòng chống vector sốt rét; bảo vệ trẻ em, phụ nữ có thai, ngăn chăn dịch sốt rét xảy ra. Ngoài RBM, Châu phi còn có sự hỗ trợ tích cực của WHO, Quỹ Toàn cầu (GF) phòng chống AIDS, Lao và Sốt rét cùng nhiều đối tác khác. Trước mối đe dọa kháng artemisinin ở châu Phi WHO cho rằng cũng như GMS, châu lục này cần mở rộng các can thiệp phòng chống, kiểm soát và thực hiện tất cả các khuyến nghị của WHO đòi hỏi nguồn lực đáng kể về tài chính, cam kết chính trị lâu dài và hợp tác xuyên biên giới vững mạnh.Chính phủ các nước có sốt rét lưu hành cần ban hành các khuôn khổ pháp lý để loại bỏ đơn trị liệu artemisinin bằng đường uống ra khỏi thị trường cùng với các thuốc chống sốt rét không đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế. Các nước có sốt rét lưu hành bên ngoài khu vực châu Á-Thái Bình Dương, nhất là ở châu Phi-nơi chiếm đến 90% số mắc và số chết sốt rét toàn cầu phải xác định thêm các nguồn lực bổ sung để thực hiện đầy đủ các khuyến nghị của WHO nhằm ngăn chặn sự xuất hiện của kháng artemisinin.Một trong những thách thức cấp bách nhất là tăng cường quản lý thị trường dược phẩm, loại bỏ đơn trị liệu artemisinin bằng đường uống ra khỏi thị trường trên toàn thế giới ngay lập tức và ở tất cả mọi nơi.


Theo dõi, giám sát, đánh giá và ngăn chặn kháng artemisinin những hoạt động ưu tiên nhằm giảm thiệt hại sốt rét ở châu Phi

Mặc dù kháng artemisinin đang đe dọa kiểm soát sốt rét và xóa bỏ các nỗ lực toàn cầu nhưng nếu tình trạng kháng artemisinin được WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng cần quan tâm quốc tế thì sẽ ngăn chặn sự lan rộng kháng artemisinin ra khắp toàn cầu. Trước hết, một trong những kế hoạch toàn cầu mang tính cốt lõi của WHO để ngăn chặn kháng artemisinin là theo dõi, giám sát, đánh giá nguy cơ kháng mới nổi. Không nơi nào mà những nỗ lực quan trọng hơn ở châu Phi, nơi mà gánh nặng sốt rét vẫn là cao nhất và nơi mất hiệu quả của ACTs sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng với sức khỏe cộng đồng nên các giải pháp ưu tiên cần thiết là tập trung đổi mới các nỗ lực hợp tác để dự báo, phát hiện, giảm thiểu thiệt hại do kháng thuốc sốt rét trong đó có kháng artemisinin ở châu Phi hiện nay.Africa

 

    

 

Ngày 01/03/2017
PGS.TS. Triệu Nguyên Trung
(Theo WHO, MalariaWorld vàv các hãng tin quốc tế)
 

THÔNG BÁO

   Dịch vụ khám chữa bệnh chuyên ngành của Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Quy Nhơn thuộc Bộ Y tế về các bệnh ký sinh trùng và các bệnh do véc tơ truyền, đặc biệt là các bệnh ký sinh trùng mới nổi như sán lá gan lớn, sán lá gan nhỏ, giun lươn, giun đũa chó và các bệnh thông thường khác; khám bảo hiểm y tế và xét nghiệm chẩn đoán bệnh bằng các phương tiện kỹ thuật cao như sinh hóa, huyết học, miễn dịch (ELISA), sinh học phân tử và chẩn đoán hình ảnh bằng nội soi tiêu hóa, siêu âm màu…

   Trung tâm Dịch vụ khoa học kỹ thuật của Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Quy Nhơn thuộc Bộ Y tế chuyên sản xuất mua bán hóa chất, vật tư, chế phẩm diệt côn trùng; dịch vụ diệt côn trùng gây bệnh, côn trùng gia dụng như muỗi, ruồi, gián, kiến…; dịch vụ phòng diệt mối mọt và xét nghiệm phát hiện tôm bằng các kỹ thuật hiện đại.


 KẾT QUẢ TUYỂN SINH
  Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Quy Nhơn thông báo kết quả tuyển sinh Kỹ thuật viên xét nghiệm Trung học Khóa 37 (2014-2016)
 CHUYÊN ĐỀ
 CÁC VẤN ĐỀ QUAN TÂM
 LOẠI HÌNH DỊCH VỤ
 PHẦN MỀM LIÊN KẾT
 QUẢNG CÁO

Trang tin điện tử Viện Sốt rét - Ký Sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn
Giấy phép thiết lập số 53/GP - BC do Bộ văn hóa thông tin cấp ngày 24/4/2005
Địa chỉ: Khu vực 8-Phường Nhơn Phú-Tp. Quy Nhơn- Tỉnh Bình Định.
Tel: (84) 056 3547492 - Fax: (84) 056 3647464
Email: impe.quynhon@gmail.com
Trưởng ban biên tập: TTND.PGS.TS. Nguyễn Văn Chương - Viện trưởng
Phó Trưởng ban biên tập: TS.BS.Huỳnh Hồng Quang-Phó Viện trưởng
• Thiết kế bởi công ty cổ phần phần mềm: Quảng Ích